وي گفت:« اگر افكارعمومي بتواند از چنگال جهل و اشتباهات سهوي نجات يابد، استيلاي تكبر، جنگافروزي و سياستهاي محرك خشونت پايان خواهد يافت.»
خاتمي آمريكاييها را «ملتي بزرگ» خواند و گفت كه به عنوان رييسجمهور ايران اولين كسي از ميان رهبران جهان بوده است كه حوادث يازده سپتامبر را محكوم كرده است.
رييسجمهور سابق ايران با اشاره به حملات يازده سپتامبر همچنين گفت:« ميدانم كه اين دوزخ فقط افراطگرايي و غرضورزي را تشديد ميكند و نتيجهاي جز به تعويق افتادن عدالت و خرد نخواهد داشت و نيكوكاري و بشريت را قرباني خواهد كرد.»
وي گفت:« مسلمانان بايد هويتي جديد را شكل دهند كه جهان مدرن را به آغوش كشد و مذاهب ديگر را تحمل كند و به سمت صلح حركت كند.»
رييسجمهور سابق ايران در سخنراني در جمع رهبران جامعهي اسلامي در حالي كه به زبان فارسي صحبت ميكرد، در مسايل مذهب اسلامي متمركز شد.
خبرگزاريهاي فرانسه و آسوشيتدپرس در گزارشهاي خود از سخنان خاتمي نوشتند كه وي در اولين حضور در ميان مخاطبان آمريكايي دربارهي لزوم برقراري گفتوگو ميان جهان غيرمذهبي و جهان مذهبي صحبت كرده است.
وي همچنين طي سخناني در مسجدي در شيكاگو، گفت:« دو جامعهي مردماني كه ايماني صحيح دارند و آنهايي كه به راستي نسبت به بشريت نگرانند، ميتوانند با يكديگر كار كنند.»
خاتمي افزود:« آنها ميتوانند براي ترقي و تفاهم بهتر به نفع بشريت با يكديگر ارتباط برقرار كنند.»
وي گفت:« گفت و گو ميتواند كمك كند اين دو در كنار هم جمع شوند.»
اين خبرگزاريها گزارش دادند كه خاتمي به پرسشهاي خبرنگاران پاسخ نداد و در خصوص مسالهي هستهيي ايران اظهارنظري نكرد و در عوض محور سخنراني 40 دقيقهيياش در يكي از مساجد شيكاگو را بر اين بحث فلسفي متمركز كرد كه صلح و توسعهي بشري چه طور ميتواند به بهترين شكل بدست آيد.
رييسجمهور سابق ايران گفت:« مذاهبي كه دربارهي كنار گذاشتن كامل دنياي مادي موعظه ميكنند، مذهب مدرن علوم و ماده گرايي هيچ كدام نميتوانند ناامني را از بين ببرند.»
وي افزود:« فقط با يافتن يك راه سوم كه هم به نيازهاي معنوي و هم به نيازهاي مادي پاسخ دهد ميتوان به يك دنياي صلح و رضايت دست يافت.»
به گفته خاتمي فرصت بزرگي براي گفتوگو و همكاري مردم با ايمان و مردم مذهبي وجود دارد.
وي افزود:« اما منظورم آنهايي است كه مذهبي صحيح دارند منظورم افراطيون تروريست يا آنهايي كه به نام مذهب سوءاستفاه ميكنند، نيست.»
خاتمي قرار است روز پنجشنبه در برابر مخاطبيني منتخب در كليساي جامع ملي واشنگتن سخنراني كند و قرا راست در كنفرانس سازمان ملل در نيويورك كه روز جمعه در خصوص گفت و گوي تمدنها برگزار ميشود حاضر شود.
روزنامهي شيكاگو تربيون نيز درباره خاتمي نوشت:« خاتمي در اولين سخنرانياش به عنوان اولين مقام عاليرتبهي ايران كه در سه دههي اخير وارد خاك آمريكا شده است، در شيكاگو حاضر شد و از مردم خواست تا گفتوگوي ميان تمدنها را برقرار كنند.»
روزنامهي شيكاگو تريبيون ادامه داد:« خاتمي و هيچ يك از همراهانش به سوالات مخاطبين رسانهيي پاسخ ندادند و وضعيت ديدار احتمالي وي با كارتر همچنان نامشخص شد و نشانهيي از اين كه قرار باشد او با شخصي در دولت بوش ديدار كند وجود ندارد.»
مسئولين مسجدي كه خاتمي در آن سخنراني كرد گفتند:« زير انبوهي از نامههايي كه براي تقاضاي حضور در سخنراني او رسيده بود گم شده بوديم.»
امير مختار فياضي از مسوولان اين مسجد گفت:« مردم ميخواستند با اتوبوس و قطار بيايند تا در اين مراسم حاضرشوند.»
خاتمي در پاسخ به اين سوال كه آيا جهان در حال حاضر بهتر از 400 سال پيش و دوران پيش از رنسانس است گفت:« ماده و مادهگرايي بسيار زياد است ونتيجهي ان جهاني ناامن است.»
همچنين اينگريد ماتشون ، رييس جديد جامعه اسلامي آمريكا، گفته است كه دعوت از خاتمي در راستاي گسترش طبيعي نقش تشكل مطبوعش به عنوان مجريان گفتوگو و آموزش صورت گرفته است.
وي افزود كه اين گروه اميدوار است به خاتمي نشان دهد كه جامعه مسلمانان آمريكا چگونه به مسايلي مانند آزادي و شكيبايي مذهب ميپردازند.
