خاتمى مى گويد: نقد به دوره هاى قبل هم وارد است و در نهايت مى خواهيم آن دوران را هم بررسى كنيم. چرا كه اولويت ها بايد با توجه به واقعيت ها تنظيم شود. او حركت هاى اصلاحى انجام گرفته در دوران رياست جمهورى خود را به بذرهايى تشبيه كرد كه اكنون سر از خاك برآورده است منتها نگران تندبادها و احياناً توفان هايى است كه ممكن است حاصل زحماتش را به باد دهد. او گفت: از مجموعه تحولاتى كه در هر دو دوره رياست جمهورى ام رخ داد ناراضى نيستم و معتقدم پايه ها و پشتوانه هاى جامعه مدنى بايد با اقتصاد و علم و انديشه تكميل مى شد.
او در تشريح فعاليت هاى خود براى تبيين ايده گفت و گوى تمدن ها عنوان كرد كه به زودى سفرهايش را در دنياى اسلام افزايش خواهد داد و قصد دارد در سايه طرح ايده گفت و گوى تمدن ها چهره واقعى تر، عقلانى تر و معتدل ترى از اسلام را در دنيا به نمايش بگذارد.سيدمحمد خاتمى در اين ديدار با اشاره به سير تحولات صورت گرفته در دنيا يادآور شد: در دنياى كنونى ديگر جايى براى حكومت هاى متمركز مستبد و غيرمسئول و بدون تكيه بر آراى مردم وجود ندارد. او گفتمان غالب در دنياى كنونى را مردم سالارى دانست و تصريح كرد: امروز گفتمان حاكميت بر سرنوشت خود و گفتمان حفظ حرمت انسان گفتمان غالبى است. گرچه به دليل برخى حوادث طنين آن كمتر از طنين گذشته است، اما در عمق جامعه وجود دارد. خاتمى تاكيد كرد: اگر راديكاليسم، تند روى، جمود و وابستگى در دورانى ظهور پيدا كند بسيار سريع عوامل انحطاط را در درون خود توليد مى كند و اين جريان مجبور مى شود به سرعت صحنه را ترك كند.
خاتمى با اشاره اى گذرا به گسست روابط روشنفكران و حكومت درگذشته تصريح كرد: در ادوار گذشته متاسفانه روشنفكران ما نتوانسته اند روابط خود را با توده هاى مردم برقرار كنند و در نتيجه در انزوا به سر برده اند. درحالى كه شرط اول در ايجاد اين روابط شناخت مردم و وضعيت اجتماعى آنها بود. او افزود: از سويى توجه صرف حاكميت به روشنفكران و يا توده مردم نيز موجب بروز مشكلاتى خواهد شد به همين دليل بايد اين دو گروه را همواره در كنار يكديگر ديد. خاتمى در ادامه با اشاره به مشكلات موجود در برقرارى روابط در دنياى اسلام اظهار داشت: راديكاليسم چند سال گذشته در دنياى اسلام پايگاه نسبتاً محكم ترى نسبت به گذشته پيدا كرده است و به همين دليل راه را بر گفتمان اصلاح طلبى در دنياى اسلام و البته كشورهاى در حال توسعه تنگ كرده است، اين مسئله در برخى از كشورهاى اسلامى از قبل سازمان يافته تر و مشخص تر وارد صحنه شده است.
رئيس موسسه باران با بيان اينكه نظام هاى توتاليتر و ديكتاتورى ديگر جايگاهى بين مردم ندارند، خاطرنشان كرد: اين مسئله بسيار مهمى است كه نقش كشورهاى مسلمان را در آينده مشخص تر خواهد كرد. او افزود: غرب و نو محافظه كاران علاقه مند هستند كه جمهورى اسلامى دست از سرسختى بردارد و با ايران وارد مذاكره شود. براى آنها كه از اين ايده پيروى مى كنند هيچ تفاوتى ندارد كه چه كسى پاى ميز مذاكره مى آيد. او با اشاره به اينكه در دوران رياست جمهورى اش هر قدمى كه در راستاى اعتمادسازى برداشته مى شد با مشكلات فراوان روبه رو مى شد، تصريح كرد: امروز مذاكره يك ارزش محسوب مى شود و به عنوان پيروزى بزرگ از آن ياد مى شود درحالى كه در گذشته چنين نبود. او افزود: البته اين اقدام بدى نيست اما آنچه مهم است حفظ منافع نظام و مردم است. چرا كه نبايد به هيچ عنوان در اين شرايط به دنبال بحران برويم. خاتمى گفت: وقتى بحران به وجود بيايد زيان هاى بزرگى مى بينيم. درحالى كه بايد مشكلات موجود مسالمت آميز حل شود. رئيس جمهور پيشين ايران مسئله هسته اى را يك موضوع مهم در روابط خارجى ايران ارزيابى و تصريح كرد: غربى ها هنوز باور ندارند كه قصد ايران از دستيابى به انرژى هسته اى استفاده صلح آميز از آن است بلكه آنها با توجه به ريشه هاى انقلابى مردم ايران فكر مى كنند ايران با دستيابى به انرژى هسته اى قصد توليد سلاح هسته اى را دارد، به همين دليل تمام تلاش خود را براى دست نيافتن ايران به اين حق مسلم خود به كار مى گيرند، درحالى كه توليد سلاح هسته اى هيچ جايى در سياست هاى راهبردى ما ندارد. وى تاكيد كرد: ما بر حق خود نسبت به فناورى هسته اى صلح آميز تاكيد داشته و داريم و اميدوارم با استفاده از شرايط مناسب ترى با اتخاذ ديپلماسى پويا، واقع بينانه و سنجيده بتوان بدون استقبال از بحران اين مرحله را پشت سر گذاشت. او گفت: در زمان رياست جمهورى ام پيشنهاد تشكيل كنسرسيومى متشكل از فرانسه و روسيه و ايران براى توليد سوخت هسته اى ارائه كردم اما در آن زمان مورد پذيرش واقع نشد.
معتقد بودم ايجاد اين كنسرسيوم تضمين اطمينان بخشى براى كشورهاى مشاركت كننده خواهد بود و از سويى براى ما هم اين اطمينان حاصل مى شود كه در برنامه ريزى و طراحى و توليد حضور مستقيم داشته باشيم. رئيس موسسه باران با اشاره به انتخابات كنگره آمريكا كه قرار است در ماه نوامبر سال جارى ميلادى برگزار شود، خاطرنشان كرد: در حال حاضر فشار بر نومحافظه كاران افزايش يافته است بنابراين امكان اينكه جورج بوش رئيس جمهور آمريكا بخواهد راساً و با غرور و بدون توافق با اعضاى كنگره يا خارج از چارچوب شوراى امنيت رفتار خصمانه اى را در مقابل ايران در پيش بگيرد وجود ندارد و نياز به جلب همكارى بيشتر قدرت هاى بين المللى و نيز توجيه افكار عمومى داخلى براى فشار به ايران دارد.
• واردات بى رويه، ضربه به توليد
سيدمحمد خاتمى در جريان اين ديدار به مسائل اقتصادى هم اشاره كرد و يادآور شد: بايد ديد شعارهايى كه بر مبناى آن قرار است نفت بر سر سفره مردم برود و يا وعده هايى كه در اين دوره به توده هاى مردم داده شده چقدر عملى است. او افزود: اگر تورم مهار نشود و بيكارى كاهش نيابد و يا قدرت خريد مردم بالا نرود طبعاً موج مخالفت ها به راه مى افتد. او ادامه داد: در حال حاضر سرمايه گذارى در كشور با مشكل مواجه است و درآمد ناشى از افزايش بهاى نفت درآمدهاى كلانى را نصيب بودجه كشور ساخته است. چنين ارقامى از فروش نفت تاكنون سابقه نداشته است به طورى كه امسال با وجود احتساب هر بشكه ۴۰ دلار بهاى نفت در بودجه باز هم حدود ۲۰ دلار افزايش درآمد فروش در هر بشكه پيش بينى مى شود. خاتمى تاكيد كرد: اما اين درآمد ها چگونه هزينه خواهد شد؟ خاتمى با بيان اينكه در دوران رياست جمهورى اش با تاسيس حساب ذخيره ارزى قصد تشويق توليدكنندگان بخش خصوصى را داشته، گفت: از اين حساب كه براى كنترل نوسانات بهاى نفت و تقويت بخش خصوصى ايجاد شد، نزديك به يازده ميليارد دلار براى كمك به رشد و توسعه بخش خصوصى مصوب شد و نزديك به پنج ميليارد دلار نيز به بخش خصوصى اختصاص يافت كه در نوع خود تحول عظيمى بود. او افزود: اما اكنون بايد مسئولان بفرمايند كه در يك سال گذشته چه مقدار از حساب ذخيره ارزى به بخش خصوصى داده شده است و چه مقدار را دولت و در چه جهتى مصرف كرده است؟ خاتمى با بيان اينكه آخرين آمار مربوط به واردات در پايان دوران رياست جمهورى اش حدود ۳۱ ميليارد دلار بوده، خاطرنشان كرد: از اين رقم فقط حدود ۱۴ درصد براى واردات كالاهاى مصرفى اختصاص يافت و بقيه واردات كالاهاى واسطه اى و تجهيزات بود ولى واردات در سال هاى ۸۴ و ۸۵ تاكنون خيلى بيشتر از اينها است و بايد مشخص شود كه نسبت كالاهاى مصرفى به كل واردات چقدر است. ما نبايد به شيوه اى رفتار كنيم كه در ميان مدت به افزايش بيكارى و كاهش توليد داخلى منجر شود. رئيس موسسه گفت و گوى تمدن ها با خطرناك توصيف كردن اين شيوه يادآور شد: نامه ۵۰ اقتصاددان نامه قابل تاملى بود. اما با آن برخورد سياسى شد. اين درحالى است كه بسيارى از امضاكنندگان آن نامه اصولاً شخصيت هاى سياسى نيستند. خاتمى گفت: اگر به برخى از نيازهاى واقعى مردم پاسخ داده نشود كشور لطمه خواهد ديد. او افزود: هنوز هم معتقدم بهترين طرحى كه در زمينه اقتصاد قابل قبول است طرح ساماندهى اقتصادى است. بايد اين جامعه توليد داشته باشد و در عين حال عدالت هم قربانى نشود البته عدالتى كه همراه با توسعه باشد. اين مباحث در برنامه سوم و سپس برنامه چهارم تجلى پيدا كرد و به دنبال آن چشم انداز ۲۰ ساله تدوين شد. خاتمى خاطرنشان ساخت: قطعاً بايد نفت را به عنوان يك دارايى به حساب آورد تا منجر به افزايش توليد شود. او با اشاره به طرح هدفمند كردن يارانه ها گفت: متاسفانه اين مشكل در دولت من وجود داشت و باقى ماند. به همين دليل اين مسئله را از ناكامى هاى دولت خود ياد كردم. خاتمى يادآور شد: سالانه ده ها ميليارد دلار يارانه انرژى پرداخت مى شود كه اين رقم بسيار وحشتناكى است. اين ميزان حدود نيمى از بودجه دولت را شامل مى شود، درحالى كه با اين ميزان از بودجه مى توان تامين اجتماعى نيرومندى داشت. خاتمى تصريح كرد: در سال ۷۹ براى حل اين مشكل لايحه اى به مجلس وقت (مجلس ششم) بردم كه در آن تاكيد شده بود حتى تا سطح ۴۵ ليتر بنزين ارزان حتى مجانى در اختيار مردم قرار بگيرد و مابقى به قيمت روز فروخته شود اما اين لايحه رد شد و مشكلات باقى ماند، به همين دليل اين كار عقب افتاد. خاتمى با بيان اينكه بهترين زمان آغاز اين جراحى در دولت در دوره دوم بود تصريح كرد: رد اين لايحه و مخالفت با آن مانع حل اين مشكل شد. من نتوانستم در هدفمند كردن يارانه ها آن گونه كه مى خواستم موفق شوم و از اين بابت متاسفم.
•اقتصاد مقدم بر سياست
رئيس موسسه باران در پاسخ به اين سئوال كه چرا بعد از دوره دوم رياست جمهورى شعارهاى توسعه سياسى وى كمرنگ تر از گذشته شد، گفت: معتقدم هر دولتى كه سركار مى آيد يك سلسله تشكيلات سياسى خاص به همراه مى آورد كه بعضاً پايه ندارد و مثل گل هاى مصنوعى بدون ريشه در گلدان است. درحالى كه بايد تشكيلات سياسى از متن جامعه بيرون بيايد و ماحصل آن احزاب و تشكل هاى سياسى وسيع ترى شوند كه ريشه در مردم آن كشور داشته باشد. او افزود: به همين دليل در دوره من تلاش زيادى براى توسعه تشكل هاى غيردولتى شد تا بخش هايى از كشور مثل زنان و جوانان و متخصصان هويت جمعى پيدا كنند. و اين بخش ها به عنوان سلول هاى اصلى جامعه مدنى عمل كنند تا گسترش آنها منجر به تشكيل احزاب قدرتمند شود. خاتمى يادآور شد: در دوره اول رياست جمهورى سياست زدگى مفرط گروه هاى سياسى و خلط شدن بسيارى از مباحث نگران كننده شده بود. با وجودى كه در اين باره با گروه هاى سياسى صحبت كردم اما احساس كردم دچار يك عقب ماندگى مزمن اقتصادى هستيم و جامعه نياز به يك پشتوانه محكمى از لحاظ مسائل سياسى و اقتصادى دارد. او ادامه داد: اكنون هم از مجموعه تحولاتى كه در هر دو دوره رخ داد ناراضى نيستم و معتقدم پايه ها و پشتوانه هاى آن جامعه مدنى بايد با اقتصاد تكميل مى شد. خاتمى گفت: در طول آن دو دوره هيچ وقت از شعارهايم دست برنداشتم. شايد تكيه بر آنها كمتر شد اما دليل آن آشفتگى هايى بود كه در آن زمان در سطح گروه هاى سياسى به وجود آمد. او گفت: اصلاح طلبى را بايد در متن جامعه جست وجو كرد و نه در اتاق هاى دربسته. ۱۵۰ سال است كه خواست تاريخى اين مردم سه اصل آزادى، استقلال و پيشرفت است. خاتمى افزود: هيچ كدام از اين اصول نبايد مورد غفلت قرار گيرد و مى بايست و مى بايد از موقعيت ممتازى كه انقلاب اسلامى پديد آورده بود، يعنى همسو شدن خواست تاريخى مردم و هويت تاريخى جامعه، استفاده كنيم تا پايه هاى جامعه مدنى پيشرو و مردم سالار سازگار با موازين دينى و فرهنگى مستحكم شود. رئيس موسسه باران خاطرنشان كرد: اين ملت واقعاً از عقب ماندگى رنج كشيده و با وجود غرورى كه دارد همواره علاقه مند بوده كه كانون تمدن بشرى باشد. او با اشاره به اينكه دو دسته آزادى و دين را در مقابل هم معنا مى كنند، گفت: عده اى از مرتجعين تنگ نظر و ديگر گروهى هستند كه دين را قبول ندارند و وجه اشتراك اين دو گروه اين است كه دين را با دموكراسى هماهنگ نمى دانند. درحالى كه راه واقعى اصلاحات، استقرار مردم سالارى و آزادى هماهنگ با دين است. او افزود: اين تئورى بود كه بايد ما پيش از روى كار آمدن بر روى آن كار مى كرديم. و بر اساس آن استراتژى برنامه ها را مشخص مى كرديم. خاتمى با بيان اينكه ضعف تدوين تئورى و استراتژى مدون، مهمترين مشكل ديروز و امروز از جمله دوران رياست جمهورى اش بوده، يادآور شد: از مهمترين مشكلاتى كه اصلاحات با آن مواجه بود همين مسئله بود و اين شعارها بايد در طول زمان تبديل به گفتمان غالب مى شد و نهادينه مى گشت. او تاكيد كرد: بخشى از اين آشفتگى ها به همين دليل رخ داد و من هم كسى را چندان مقصر نمى دانستم و نمى خواستم در برابر تمام بخش هاى اصلاحات دائماً موضع بگيرم، از طرف ديگر موانع واقعى در برابر حركت اصلاحات وجود داشت و دارد، به همين دليل با احتياط بيشترى عمل مى كردم. از سويى مردم از يك دولت انتظار داشتند كه زمينه را براى توليد و اشتغال آنان فراهم كند اگرچه در اين مسير گام هاى خوبى برداشته شد، اما هنوز هم معتقدم تنها راه نجات جامعه استقرار يك نظام دموكراسى سنجيده و پيشرو البته سازگار با معيارهاى دينى است. او حركت هاى اصلاحى انجام گرفته در دوران رياست جمهورى خود را به بذرهايى تشبيه كرد كه اكنون سر از خاك برآورده و در معرض توفان قرار گرفته است. خاتمى گفت: يكى از مشكلات من در قوه مجريه اختيارات بود؛ به خصوص در زمينه اجراى قانون اساسى، كه به نظر من مهمترين مسئوليت رئيس جمهورى است.
او در تشريح فعاليت هاى خود براى تبيين ايده گفت و گوى تمدن ها عنوان كرد كه به زودى سفرهايش را در دنياى اسلام افزايش خواهد داد و قصد دارد در سايه طرح ايده گفت و گوى تمدن ها چهره واقعى تر، عقلانى تر و معتدل ترى از اسلام را در دنيا به نمايش بگذارد.سيدمحمد خاتمى در اين ديدار با اشاره به سير تحولات صورت گرفته در دنيا يادآور شد: در دنياى كنونى ديگر جايى براى حكومت هاى متمركز مستبد و غيرمسئول و بدون تكيه بر آراى مردم وجود ندارد. او گفتمان غالب در دنياى كنونى را مردم سالارى دانست و تصريح كرد: امروز گفتمان حاكميت بر سرنوشت خود و گفتمان حفظ حرمت انسان گفتمان غالبى است. گرچه به دليل برخى حوادث طنين آن كمتر از طنين گذشته است، اما در عمق جامعه وجود دارد. خاتمى تاكيد كرد: اگر راديكاليسم، تند روى، جمود و وابستگى در دورانى ظهور پيدا كند بسيار سريع عوامل انحطاط را در درون خود توليد مى كند و اين جريان مجبور مى شود به سرعت صحنه را ترك كند.
خاتمى با اشاره اى گذرا به گسست روابط روشنفكران و حكومت درگذشته تصريح كرد: در ادوار گذشته متاسفانه روشنفكران ما نتوانسته اند روابط خود را با توده هاى مردم برقرار كنند و در نتيجه در انزوا به سر برده اند. درحالى كه شرط اول در ايجاد اين روابط شناخت مردم و وضعيت اجتماعى آنها بود. او افزود: از سويى توجه صرف حاكميت به روشنفكران و يا توده مردم نيز موجب بروز مشكلاتى خواهد شد به همين دليل بايد اين دو گروه را همواره در كنار يكديگر ديد. خاتمى در ادامه با اشاره به مشكلات موجود در برقرارى روابط در دنياى اسلام اظهار داشت: راديكاليسم چند سال گذشته در دنياى اسلام پايگاه نسبتاً محكم ترى نسبت به گذشته پيدا كرده است و به همين دليل راه را بر گفتمان اصلاح طلبى در دنياى اسلام و البته كشورهاى در حال توسعه تنگ كرده است، اين مسئله در برخى از كشورهاى اسلامى از قبل سازمان يافته تر و مشخص تر وارد صحنه شده است.
رئيس موسسه باران با بيان اينكه نظام هاى توتاليتر و ديكتاتورى ديگر جايگاهى بين مردم ندارند، خاطرنشان كرد: اين مسئله بسيار مهمى است كه نقش كشورهاى مسلمان را در آينده مشخص تر خواهد كرد. او افزود: غرب و نو محافظه كاران علاقه مند هستند كه جمهورى اسلامى دست از سرسختى بردارد و با ايران وارد مذاكره شود. براى آنها كه از اين ايده پيروى مى كنند هيچ تفاوتى ندارد كه چه كسى پاى ميز مذاكره مى آيد. او با اشاره به اينكه در دوران رياست جمهورى اش هر قدمى كه در راستاى اعتمادسازى برداشته مى شد با مشكلات فراوان روبه رو مى شد، تصريح كرد: امروز مذاكره يك ارزش محسوب مى شود و به عنوان پيروزى بزرگ از آن ياد مى شود درحالى كه در گذشته چنين نبود. او افزود: البته اين اقدام بدى نيست اما آنچه مهم است حفظ منافع نظام و مردم است. چرا كه نبايد به هيچ عنوان در اين شرايط به دنبال بحران برويم. خاتمى گفت: وقتى بحران به وجود بيايد زيان هاى بزرگى مى بينيم. درحالى كه بايد مشكلات موجود مسالمت آميز حل شود. رئيس جمهور پيشين ايران مسئله هسته اى را يك موضوع مهم در روابط خارجى ايران ارزيابى و تصريح كرد: غربى ها هنوز باور ندارند كه قصد ايران از دستيابى به انرژى هسته اى استفاده صلح آميز از آن است بلكه آنها با توجه به ريشه هاى انقلابى مردم ايران فكر مى كنند ايران با دستيابى به انرژى هسته اى قصد توليد سلاح هسته اى را دارد، به همين دليل تمام تلاش خود را براى دست نيافتن ايران به اين حق مسلم خود به كار مى گيرند، درحالى كه توليد سلاح هسته اى هيچ جايى در سياست هاى راهبردى ما ندارد. وى تاكيد كرد: ما بر حق خود نسبت به فناورى هسته اى صلح آميز تاكيد داشته و داريم و اميدوارم با استفاده از شرايط مناسب ترى با اتخاذ ديپلماسى پويا، واقع بينانه و سنجيده بتوان بدون استقبال از بحران اين مرحله را پشت سر گذاشت. او گفت: در زمان رياست جمهورى ام پيشنهاد تشكيل كنسرسيومى متشكل از فرانسه و روسيه و ايران براى توليد سوخت هسته اى ارائه كردم اما در آن زمان مورد پذيرش واقع نشد.
معتقد بودم ايجاد اين كنسرسيوم تضمين اطمينان بخشى براى كشورهاى مشاركت كننده خواهد بود و از سويى براى ما هم اين اطمينان حاصل مى شود كه در برنامه ريزى و طراحى و توليد حضور مستقيم داشته باشيم. رئيس موسسه باران با اشاره به انتخابات كنگره آمريكا كه قرار است در ماه نوامبر سال جارى ميلادى برگزار شود، خاطرنشان كرد: در حال حاضر فشار بر نومحافظه كاران افزايش يافته است بنابراين امكان اينكه جورج بوش رئيس جمهور آمريكا بخواهد راساً و با غرور و بدون توافق با اعضاى كنگره يا خارج از چارچوب شوراى امنيت رفتار خصمانه اى را در مقابل ايران در پيش بگيرد وجود ندارد و نياز به جلب همكارى بيشتر قدرت هاى بين المللى و نيز توجيه افكار عمومى داخلى براى فشار به ايران دارد.
• واردات بى رويه، ضربه به توليد
سيدمحمد خاتمى در جريان اين ديدار به مسائل اقتصادى هم اشاره كرد و يادآور شد: بايد ديد شعارهايى كه بر مبناى آن قرار است نفت بر سر سفره مردم برود و يا وعده هايى كه در اين دوره به توده هاى مردم داده شده چقدر عملى است. او افزود: اگر تورم مهار نشود و بيكارى كاهش نيابد و يا قدرت خريد مردم بالا نرود طبعاً موج مخالفت ها به راه مى افتد. او ادامه داد: در حال حاضر سرمايه گذارى در كشور با مشكل مواجه است و درآمد ناشى از افزايش بهاى نفت درآمدهاى كلانى را نصيب بودجه كشور ساخته است. چنين ارقامى از فروش نفت تاكنون سابقه نداشته است به طورى كه امسال با وجود احتساب هر بشكه ۴۰ دلار بهاى نفت در بودجه باز هم حدود ۲۰ دلار افزايش درآمد فروش در هر بشكه پيش بينى مى شود. خاتمى تاكيد كرد: اما اين درآمد ها چگونه هزينه خواهد شد؟ خاتمى با بيان اينكه در دوران رياست جمهورى اش با تاسيس حساب ذخيره ارزى قصد تشويق توليدكنندگان بخش خصوصى را داشته، گفت: از اين حساب كه براى كنترل نوسانات بهاى نفت و تقويت بخش خصوصى ايجاد شد، نزديك به يازده ميليارد دلار براى كمك به رشد و توسعه بخش خصوصى مصوب شد و نزديك به پنج ميليارد دلار نيز به بخش خصوصى اختصاص يافت كه در نوع خود تحول عظيمى بود. او افزود: اما اكنون بايد مسئولان بفرمايند كه در يك سال گذشته چه مقدار از حساب ذخيره ارزى به بخش خصوصى داده شده است و چه مقدار را دولت و در چه جهتى مصرف كرده است؟ خاتمى با بيان اينكه آخرين آمار مربوط به واردات در پايان دوران رياست جمهورى اش حدود ۳۱ ميليارد دلار بوده، خاطرنشان كرد: از اين رقم فقط حدود ۱۴ درصد براى واردات كالاهاى مصرفى اختصاص يافت و بقيه واردات كالاهاى واسطه اى و تجهيزات بود ولى واردات در سال هاى ۸۴ و ۸۵ تاكنون خيلى بيشتر از اينها است و بايد مشخص شود كه نسبت كالاهاى مصرفى به كل واردات چقدر است. ما نبايد به شيوه اى رفتار كنيم كه در ميان مدت به افزايش بيكارى و كاهش توليد داخلى منجر شود. رئيس موسسه گفت و گوى تمدن ها با خطرناك توصيف كردن اين شيوه يادآور شد: نامه ۵۰ اقتصاددان نامه قابل تاملى بود. اما با آن برخورد سياسى شد. اين درحالى است كه بسيارى از امضاكنندگان آن نامه اصولاً شخصيت هاى سياسى نيستند. خاتمى گفت: اگر به برخى از نيازهاى واقعى مردم پاسخ داده نشود كشور لطمه خواهد ديد. او افزود: هنوز هم معتقدم بهترين طرحى كه در زمينه اقتصاد قابل قبول است طرح ساماندهى اقتصادى است. بايد اين جامعه توليد داشته باشد و در عين حال عدالت هم قربانى نشود البته عدالتى كه همراه با توسعه باشد. اين مباحث در برنامه سوم و سپس برنامه چهارم تجلى پيدا كرد و به دنبال آن چشم انداز ۲۰ ساله تدوين شد. خاتمى خاطرنشان ساخت: قطعاً بايد نفت را به عنوان يك دارايى به حساب آورد تا منجر به افزايش توليد شود. او با اشاره به طرح هدفمند كردن يارانه ها گفت: متاسفانه اين مشكل در دولت من وجود داشت و باقى ماند. به همين دليل اين مسئله را از ناكامى هاى دولت خود ياد كردم. خاتمى يادآور شد: سالانه ده ها ميليارد دلار يارانه انرژى پرداخت مى شود كه اين رقم بسيار وحشتناكى است. اين ميزان حدود نيمى از بودجه دولت را شامل مى شود، درحالى كه با اين ميزان از بودجه مى توان تامين اجتماعى نيرومندى داشت. خاتمى تصريح كرد: در سال ۷۹ براى حل اين مشكل لايحه اى به مجلس وقت (مجلس ششم) بردم كه در آن تاكيد شده بود حتى تا سطح ۴۵ ليتر بنزين ارزان حتى مجانى در اختيار مردم قرار بگيرد و مابقى به قيمت روز فروخته شود اما اين لايحه رد شد و مشكلات باقى ماند، به همين دليل اين كار عقب افتاد. خاتمى با بيان اينكه بهترين زمان آغاز اين جراحى در دولت در دوره دوم بود تصريح كرد: رد اين لايحه و مخالفت با آن مانع حل اين مشكل شد. من نتوانستم در هدفمند كردن يارانه ها آن گونه كه مى خواستم موفق شوم و از اين بابت متاسفم.
•اقتصاد مقدم بر سياست
رئيس موسسه باران در پاسخ به اين سئوال كه چرا بعد از دوره دوم رياست جمهورى شعارهاى توسعه سياسى وى كمرنگ تر از گذشته شد، گفت: معتقدم هر دولتى كه سركار مى آيد يك سلسله تشكيلات سياسى خاص به همراه مى آورد كه بعضاً پايه ندارد و مثل گل هاى مصنوعى بدون ريشه در گلدان است. درحالى كه بايد تشكيلات سياسى از متن جامعه بيرون بيايد و ماحصل آن احزاب و تشكل هاى سياسى وسيع ترى شوند كه ريشه در مردم آن كشور داشته باشد. او افزود: به همين دليل در دوره من تلاش زيادى براى توسعه تشكل هاى غيردولتى شد تا بخش هايى از كشور مثل زنان و جوانان و متخصصان هويت جمعى پيدا كنند. و اين بخش ها به عنوان سلول هاى اصلى جامعه مدنى عمل كنند تا گسترش آنها منجر به تشكيل احزاب قدرتمند شود. خاتمى يادآور شد: در دوره اول رياست جمهورى سياست زدگى مفرط گروه هاى سياسى و خلط شدن بسيارى از مباحث نگران كننده شده بود. با وجودى كه در اين باره با گروه هاى سياسى صحبت كردم اما احساس كردم دچار يك عقب ماندگى مزمن اقتصادى هستيم و جامعه نياز به يك پشتوانه محكمى از لحاظ مسائل سياسى و اقتصادى دارد. او ادامه داد: اكنون هم از مجموعه تحولاتى كه در هر دو دوره رخ داد ناراضى نيستم و معتقدم پايه ها و پشتوانه هاى آن جامعه مدنى بايد با اقتصاد تكميل مى شد. خاتمى گفت: در طول آن دو دوره هيچ وقت از شعارهايم دست برنداشتم. شايد تكيه بر آنها كمتر شد اما دليل آن آشفتگى هايى بود كه در آن زمان در سطح گروه هاى سياسى به وجود آمد. او گفت: اصلاح طلبى را بايد در متن جامعه جست وجو كرد و نه در اتاق هاى دربسته. ۱۵۰ سال است كه خواست تاريخى اين مردم سه اصل آزادى، استقلال و پيشرفت است. خاتمى افزود: هيچ كدام از اين اصول نبايد مورد غفلت قرار گيرد و مى بايست و مى بايد از موقعيت ممتازى كه انقلاب اسلامى پديد آورده بود، يعنى همسو شدن خواست تاريخى مردم و هويت تاريخى جامعه، استفاده كنيم تا پايه هاى جامعه مدنى پيشرو و مردم سالار سازگار با موازين دينى و فرهنگى مستحكم شود. رئيس موسسه باران خاطرنشان كرد: اين ملت واقعاً از عقب ماندگى رنج كشيده و با وجود غرورى كه دارد همواره علاقه مند بوده كه كانون تمدن بشرى باشد. او با اشاره به اينكه دو دسته آزادى و دين را در مقابل هم معنا مى كنند، گفت: عده اى از مرتجعين تنگ نظر و ديگر گروهى هستند كه دين را قبول ندارند و وجه اشتراك اين دو گروه اين است كه دين را با دموكراسى هماهنگ نمى دانند. درحالى كه راه واقعى اصلاحات، استقرار مردم سالارى و آزادى هماهنگ با دين است. او افزود: اين تئورى بود كه بايد ما پيش از روى كار آمدن بر روى آن كار مى كرديم. و بر اساس آن استراتژى برنامه ها را مشخص مى كرديم. خاتمى با بيان اينكه ضعف تدوين تئورى و استراتژى مدون، مهمترين مشكل ديروز و امروز از جمله دوران رياست جمهورى اش بوده، يادآور شد: از مهمترين مشكلاتى كه اصلاحات با آن مواجه بود همين مسئله بود و اين شعارها بايد در طول زمان تبديل به گفتمان غالب مى شد و نهادينه مى گشت. او تاكيد كرد: بخشى از اين آشفتگى ها به همين دليل رخ داد و من هم كسى را چندان مقصر نمى دانستم و نمى خواستم در برابر تمام بخش هاى اصلاحات دائماً موضع بگيرم، از طرف ديگر موانع واقعى در برابر حركت اصلاحات وجود داشت و دارد، به همين دليل با احتياط بيشترى عمل مى كردم. از سويى مردم از يك دولت انتظار داشتند كه زمينه را براى توليد و اشتغال آنان فراهم كند اگرچه در اين مسير گام هاى خوبى برداشته شد، اما هنوز هم معتقدم تنها راه نجات جامعه استقرار يك نظام دموكراسى سنجيده و پيشرو البته سازگار با معيارهاى دينى است. او حركت هاى اصلاحى انجام گرفته در دوران رياست جمهورى خود را به بذرهايى تشبيه كرد كه اكنون سر از خاك برآورده و در معرض توفان قرار گرفته است. خاتمى گفت: يكى از مشكلات من در قوه مجريه اختيارات بود؛ به خصوص در زمينه اجراى قانون اساسى، كه به نظر من مهمترين مسئوليت رئيس جمهورى است.
